۱۴:۲۷ - ۰۷ مهر ۱۴۰۵
باشگاه خبرنگاران جوان؛ زهره شعبانی-«آسمون غرنبه» روایتگر غرش رعدوبرق است و «دَگدَگه» نام یکی از بازیهای کودکانه؛ واژههایی که تنها جزئی از گنجینه زبان فارسی در قم به شمار میروند.
ثبت گویش قمی، پنجم مهر ۱۴۰۵ در فهرست میراث فرهنگی ناملموس کشور فرصتی است تا اندیشه کنیم چه مقدار از این میراث زبانی به نسل فردا منتقل خواهد شد.
گویش قمی در محلههای مختلف یکسان نیست
علیاشرف صادقی، پژوهشگر زبان و پدیدآورنده کتاب «فارسی قمی»، به بررسی ارزش ثبت و پژوهش گویشها پرداخت و گفت: ثبت گویشها دو دستاورد مهم به همراه دارد؛ نخست آنکه به فهم بهتر سیر تحول زبان فارسی یاری میرساند و دوم آنکه میتواند برخی از نقاط مبهم مربوط به زبانهای کهن را شفافتر سازد. به اعتقاد وی، ثبت گویش قمی فراتر از ارزش فرهنگی برای مردم این دیار، برای عرصه پژوهشهای زبانشناسی نیز حائز اهمیت است.
این زبانشناس درباره چگونگی گردآوری واژههای قمی خاطرنشان کرد: جمعآوری این واژگان را از شنیدههای خود از پدر و مادرم آغاز کردم و در ادامه، واژههایی از گفتار سایر قمیها به آن افزوده شد. این شیوه گردآوری، حقیقتی مهم را یادآور میشود: سرچشمه هر گویش، پیش از آنکه در کتابها و پروندههای ثبتی جای گیرد، در گفتار روزمره مردم نهفته است.
موفقیت ثبت گویش قمی را نباید با تعداد واژهها سنجید
محمد قاضی، نویسنده و قمپژوه، با هشدار نسبت به کمتوجهی به حفظ گویش قمی تأکید کرد: موفقیت ثبت ملی این گویش را نباید فقط با تعداد واژههای گردآوریشده سنجید؛ پرسش مهمتر آن است که آیا نسل بعد میتواند صدای گویش قمی را بشنود، داستان واژههایش را بفهمد و در گفتوگوی خود به کار ببرد؟
پژوهشگر حوزه قمشناسی، با اشاره به ورود واژههایی از زبانهای دیگر به گفتار قمی، این پدیده را حاصل مراوده و تعامل مردم قم با گروههای مختلف زبانی و فرهنگی دانست.
گفتار مردم را در موقعیتهای واقعی ضبط کنیم
وی در ادامه نسبت به کمتوجهی به حفظ گویش قمی هشدار داد و خاطرنشان کرد: گویش قمی در گذر زمان از ارتباط با دیگران اثر پذیرفته و دستخوش تغییر شده است؛ با این حال، ثبت ویژگیهایی که همچنان در گفتار مردم باقی ماندهاند، میتواند به شناخت هرچه بهتر این گویش کمک کند.
گویش قمی را نباید به فهرستی از واژهها محدود کرد
این قمپژوه با ارائه پیشنهادی برای مستندسازی اصولی گویش تصریح کرد: اگر گویش قمی را تنها به فهرستی از واژهها محدود کنیم، بخشی از آن را از دست خواهیم داد. باید گفتار مردم را در موقعیتهای واقعی ضبط کنیم، تلفظها را با دقت ثبت نماییم و در کنار هر واژه بنویسیم چه کسی، در کدام محله و در چه جملهای آن را به کار برده است. آنگاه میتوان تغییر گویش را میان نسلها بررسی کرد، بیآنکه یکی از شیوههای حرفزدن را تنها شکل درست آن بدانیم. این پیشنهاد با رویکرد مستندسازی و مشارکت گویشوران در پاسداشت میراث شفاهی همخوانی دارد.
هشدار قمپژوه نسبت به کمتوجهی به حفظ گویش قمی
وی در پایان با تأکید بر معیارهای ارزیابی موفقیت ثبت ملی گفت: موفقیت این ثبت را نباید تنها با تعداد واژههای گردآوریشده سنجید؛ پرسش بنیادیتر آن است که آیا نسل بعدی قادر خواهد بود صدای گویش قمی را بشنود، داستان واژههایش را درک کند و در صورت تمایل، آنها را در گفتوگوی روزمره خود به کار گیرد؟
واژههای دامداری و چوپانی قم گردآوری شد
سید محسن محسنی، پژوهشگر حوزه قمشناسی، هم از گردآوری مجموعهای از واژههای قمی در حوزه دامداری و چوپانی خبر داد و و گفت: این گردآوری در قالب کاری پژوهشی و طی سالهای اخیر صورت گرفته است.
اشاره وی به واژگان وابسته به یک حرفه، پرسشی بنیادین را پیش میکشد: با کمرنگ شدن نام ابزارها و مشاغل قدیمی در زندگی امروز، چه بخشی از زبان روزمره شهر نیز از حافظه گفتاری مردم کنار میرود؟ ثبت این واژهها همراه با تلفظ، کاربرد و توضیحات گویشوران میتواند تصویری روشن از شیوه سخن گفتن مردم قم درباره کار و محیط زندگیشان ارائه دهد و از فراموشی این سرمایه زبانی جلوگیری کند.
ثبت ملی، نام گویش قمی را در فهرست میراث کشور جای داد؛ اما صدای این گویش را همچنان باید در میان مردم جستوجو کرد.
اگر این صداها امروز شنیده و ماندگار شوند، نسلهای بعد قم را تنها از روی بناها و عکسهایش نخواهند شناخت، بلکه شهر را با زبان مردمش خواهد شناخت
دیدگاه