خبرگزاری مهر- گروه استان‌ها، مریم سالاری اکبرآبادی: زعفران، این طلای سرخ و ارزشمند که عطر و طعمش از دل خاک خشک شهرهای خراسان رضوی برمی‌خیزد، سال‌هاست که نماد رنج و تلاش کشاورزانی است که ماه‌ها با کمبود آب و سختی فراوان دست‌وپنجه نرم می‌کنند. با این حال، حاصل این همه زحمت شبانه‌روزی برخلاف انتظار، سهم ناچیزی از سفره‌ی پربار بازارهای جهانی است که نصیب تولیدکننده می‌شود. بخش عمده‌ای از این ثروت عظیم، به‌جای رسیدن به دست صاحبان اصلی‌اش، در چرخ‌دنده‌های خام‌فروشی و سودجویی دلالان خرد و کلان گم می‌شود.
مسئله فروش فله‌ای زعفران به یکی از زخم‌های کهنه اقتصاد کشاورزی ایران تبدیل شده است که نیازمند جراحی عمیق و برنامه‌ریزی ساختاری است. وقتی محصولی با این درجه از ارزش اقتصادی بدون فرآوری مناسب و با قیمت‌های پایین از مرزها خارج می‌شود، ارزش افزوده اصلی آن در کشورهای دیگر تخلیه می‌شود. در این میان، کشاورز می‌ماند و هزینه‌های سرسام‌آور تولید و دلالانی که با کمترین ریسک، بیشترین سود را از دسترنج این قشر زحمتکش به جیب می‌زنند.
با وجود تمام این چالش‌ها، امیدهایی برای ساماندهی بازار این محصول راهبردی شکل گرفته است. ورود نهادهای مختلف به مقوله‌ی خرید حمایتی و تلاش برای کوتاه کردن دست واسطه‌ها، گام نخست در مسیر بازگرداندن رونق به قطب‌های تولید زعفران کشور است. در همین راستا، گفتگوهای مهمی پیرامون چالش‌ها و راه حل‌های پیش روی این صنعت شکل گرفته است که زوایای پنهان آن را روشن‌تر می‌کند.
فروش فله‌ای زعفران و سودی که نصیب دلالان می‌شود
محسن زنگنه، نماینده مردم تربت‌حیدریه، مه‌ولات و زاوه در مجلس شورای اسلامی در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: فقدان برنامه‌ریزی برای بسته‌بندی، فرآوری مناسب، خام‌فروشی و فروش فله‌ای باعث شده است که سود زعفران به‌جای اینکه به جیب کشاورزان برود، به جیب عده‌ای از مافیا برود.
نماینده مردم تربت‌حیدریه، مه‌ولات و زاوه در مجلس شورای اسلامی افزود: اگر سایت‌های بین‌المللی را رصد کنیم، قیمت‌های زعفران عجیب‌وغریبی را خواهیم دید که برای کشاورزان قابل‌باور نیست.
وی بیان کرد: در شرایطی که ایران بیش از ۹۰ درصد زعفران جهان را تولید می‌کند، سهمش از گردش مالی آن تنها ۲۰۰ میلیون دلار است و تنها راه برون‌رفت از این معضل، حمایت از تشکل‌ها و تقویت و ریل‌گذاری برای بخش خصوصی است.
زنگنه افزود: این در حالی است که هر کشوری ۲۵ درصد تولید یک محصول را به خود اختصاص دهد، در قیمت‌گذاری آن نقش دارد، اما ایران بیش از ۹۰ درصد زعفران جهان را تولید می‌کند و نقشی در قیمت‌گذاری آن ندارد.
خرید حمایتی زعفران از ابتدای آبان آغاز می‌شود
نماینده مردم تربت‌حیدریه، مه‌ولات و زاوه در مجلس شورای اسلامی از برنامه خرید حمایتی زعفران از ابتدای آبان‌ماه خبر داد و گفت: برای اجرای این طرح، چند هزار میلیارد تومان از طریق تفاهم با صندوق‌های مختلف ذیل وزارتخانه‌های کار و اقتصاد تأمین شده است.
وی همچنین با اشاره به افزایش ارزش زعفران در بازارهای جهانی اظهار کرد: این اقدام در راستای تداوم مقابله با مافیای زعفران و دلالان انجام می‌شود.
زنگنه با اشاره به نگرانی زعفران‌کاران در آستانه فصل برداشت اظهار کرد: به کشاورزان در بیش از ۲۵ استان کشور، به‌ویژه خراسان رضوی که قطب تولید زعفران است، اعلام می‌کنم که به‌هیچ‌وجه نگران نباشند، چراکه برای خرید حمایتی این محصول، چند هزار میلیارد تومان از طریق تفاهم با صندوق‌های مختلف وابسته به وزارتخانه‌های کار و اقتصاد پیش‌بینی شده است.
نماینده مردم تربت‌حیدریه، مه‌ولات و زاوه در مجلس شورای اسلامی افزود: از ابتدای آبان‌ماه، خرید حمایتی زعفران در محدوده قیمتی اعلام‌شده آغاز خواهد شد تا کشاورزان در فصل برداشت با اطمینان بیشتری محصول خود را عرضه کنند.
وی با رد شایعات درباره مشکلات صادرات زعفران تصریح کرد: برخلاف برخی شایعات، در حوزه صادرات زعفران مشکلی نداریم و صادرات این محصول عمدتاً به کشورهای همسایه انجام می‌شود؛ بنابراین، موضوعاتی مانند محاصره و تنگه هرمز ارتباطی با روند صادرات زعفران ندارد.
زنگنه ادامه داد: با تمهیداتی که دولت برای بازگشت ارز حاصل از صادرات، از جمله تهاتر با کالاهای وارداتی، اندیشیده است، شرایط مناسبی برای بازگشت منابع حاصل از صادرات فراهم شده و امیدواریم فصل خوبی پیش روی زعفران‌کاران کشور و به‌ویژه استان خراسان رضوی باشد.
ضعف در زنجیره ارزش افزوده
در ادامه علیرضا قادری، معاون جهاد کشاورزی خراسان رضوی نیز در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: کشور در دهه اخیر در جنگ اقتصادی شدیدی قرار گرفته و هدف دشمن نیز سفره‌های مردم است تا به نارضایتی عمومی منجر شود.
معاون جهاد کشاورزی خراسان رضوی تصریح کرد: بر همین اساس، وزارت جهاد کشاورزی سفره‌دار مردم و حافظ امنیت غذایی کشور است و به‌عنوان سرباز اقتصادی نظام، علاوه بر تأمین غذای مردم، باید مازاد بر آن را برای سایر بخش‌های کشور نیز هزینه کند.
وی گفت: در شرایطی که درآمدهای نفتی کشور تقریباً مسدود شده بود، وظیفه جهاد کشاورزی نیز سنگین‌تر شد و با تلاش کشاورزان، در سال‌های اخیر چندین میلیارد دلار درآمد ارزی به کشور تزریق شد.
قادری خاطرنشان کرد: بر همین اساس، خراسان رضوی سالانه با تولید بیش از ۷.۵ میلیون تن محصولات کشاورزی، به‌عنوان قطب تولید و تأمین مواد غذایی کشور، نقش بسزایی ایفا می‌کند.
معاون جهاد کشاورزی خراسان رضوی با بیان اینکه در حوزه زنجیره ارزش افزوده زعفران ضعف داریم، افزود: این در شرایطی است که ایران با تولید بیش از ۹۰ درصد زعفران جهان، از گردش مالی این محصول سهم بسیار ناچیزی دارد و اصل این گردش مالی در جیب مافیا و دلالان و در ادامه، کشورهای اروپایی است.
زنجیره تأمین زعفران در حال حاضر دارای حلقه‌ای معیوب و بیمار است
در همین رابطه، رضا صبوری، کارشناس و تحلیل‌گر ارشد اقتصاد کشاورزی و زنجیره ارزش محصولات باغی، در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: بزرگ‌ترین خطای راهبردی ما طی دهه‌های گذشته، تعریف زعفران صرفاً به‌عنوان یک ادویه خام مصرفی بوده است، در حالی که طلای سرخ در کشورهای توسعه‌یافته ماده اولیه صنایع دارویی، آرایشی و نانوتکنولوژی محسوب می‌شود.
کارشناس و تحلیل‌گر ارشد اقتصاد کشاورزی و زنجیره ارزش محصولات باغی تصریح کرد: زنجیره تأمین زعفران در حال حاضر دارای حلقه‌ای معیوب و بیمار است که در آن، تولیدکننده بیشترین ریسک سرمازدگی، خشکسالی و هزینه کارگری را متحمل می‌شود اما کمترین حاشیه سود را دارد؛ در نقطه مقابل، واسطه‌های محلی و دلالان صادراتی با بهره‌گیری از ضعف نقدینگی کشاورز، در فصل برداشت گل زعفران را با کمترین بهای ممکن می‌خرند و با انبارسازی، نبض تعیین قیمت را تا موعد اوج تقاضا در دست می‌گیرند.
وی با تأکید بر لزوم توسعه زیرساخت‌های بورس کالا افزود: ابزارهایی چون گواهی سپرده کالایی و صندوق‌های سرمایه‌گذاری زعفران قدم‌های مثبتی بوده‌اند، اما مشکل اینجاست که سازوکار بورس هنوز برای کشاورز خرد و سنتی کاملاً شفاف و در دسترس نیست. اگر تعاونی‌های روستایی واقعی توانمند شوند و مستقیماً غرفه‌ها و آزمایشگاه‌های استاندارد را در قطب‌های تولیدی مستقر کنند، کشاورز دیگر مجبور نخواهد شد برای تأمین خرج روزمره کارگران، زعفران ناب خود را سرِ مزرعه به دلالان نقدفروش بفروشد.
صبوری یادآور شد: راهکار پایدار، گذر از صادرات سنتی و حرکت به سمت دیپلماسی تجاری قدرتمند و برندسازی منطقه‌ای است. ایران باید با استفاده از ابزار حق ثبت نشان جغرافیایی (GI) و وضع مشوق‌های معنادار مالیاتی برای شرکت‌هایی که زعفران فرآوری‌شده و دارویی با بسته‌بندی کوچک صادر می‌کنند، هزینه‌ی خام‌فروشی را برای سودجویان بالا ببرد؛ در غیر این صورت، میلیاردها تومان طرح خرید حمایتی دولتی نیز فقط نقش یک مُسکن موقت را ایفا خواهد کرد.
دیدگاه