باشگاه خبرنگاران جوان- با جاری شدن دوباره آب در بستر زاینده رود، جان تازهای به قلب اصفهان بازگشته و حضور مردم در پارکها، بوستانها و حاشیه این رودخانه افزایش یافته است. اما همزمان، موضوعی که این روزها بیش از هر چیز مورد گلایه شهروندان قرار گرفته، افزایش محسوس پشهها در اطراف زاینده رود، برخی پارکها، رستورانها و فضاهای باز است؛ موضوعی که نگرانیهایی را نیز درباره احتمال شیوع برخی بیماریها ایجاد کرده است.
بررسی این موضوع در با مسوول گروه بیماریهای واگیر مرکز بهداشت استان اصفهان، مدیر گروه بهداشت محیط دانشگاه علوم پزشکی اصفهان و محقق و حشرهشناس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی اصفهان نشان میدهد اگرچه افزایش جمعیت پشهها امسال واقعیتی انکارناپذیر است، اما تاکنون هیچ نشانهای از ناقل بودن این حشرات برای بیماریهای خطرناک گزارش نشده و کارشناسان، منشأ اصلی این پدیده را تغییرات محیطی ناشی از جاری شدن آب، افزایش رطوبت، تشکیل آبگیرهای راکد و گرمای هوا میدانند.
پشههای موجود در استان تاکنون ناقل هیچ بیماری نیستند
مسئول گروه بیماریهای واگیر مرکز بهداشت استان اصفهان گفت: بررسیهای مستمر روی پشههای جمعآوری شده از نقاط مختلف استان نشان میدهد تاکنون هیچیک از این حشرات ناقل بیماری تشخیص داده نشدهاند، هرچند گزش آنها ممکن است آزاردهنده باشد و شهروندان تنها برای جلوگیری از گزش از مواد دفع کننده حشرات استفاده کنند.
رضا فدایی اظهار داشت: پشههای موجود در سطح استان از جمله در حاشیه زاینده رود و سایر مناطق، به صورت مستمر توسط کارشناسان مرکز بهداشت نمونهبرداری و از نظر احتمال انتقال بیماری بررسی میشوند.
وی به افرادی که در مناطق دارای تراکم بیشتر پشه تردد میکنند، توصیه کرد: استفاده از پمادها و مواد دفع کننده حشرات میتواند از گزش جلوگیری کند و در حال حاضر نگرانی از بابت انتقال بیماری توسط این پشهها در استان وجود ندارد.
فدایی افزود: برنامههای مبارزه با پشهها و جوندگان به صورت مستمر در استان اجرا میشود، اما رعایت اصول بهداشت محیط از سوی مردم و دستگاههای متولی، نقش تعیین کنندهای در کنترل بیماریها دارد.
گرمای هوا در افزایش پشهها مؤثر است
مدیر گروه بهداشت محیط دانشگاه علوم پزشکی اصفهان نیز با اشاره به افزایش تراکم پشهها در برخی مناطق استان گفت: گرمای شدید هوا، کاهش جریان آب زاینده رود و ایجاد ماندابها از عوامل مؤثر در افزایش جمعیت این حشرات است و موضوع برای پیگیری و انجام اقدامات لازم به دستگاههای مسوول اعلام شده است.
سید مهدی میرجهانیان گفت: کارشناسان بهداشت محیط بهطور مستمر وضعیت پشهها را رصد و نمونهبرداری میکنند و عملیات صید و نمونهبرداری از پشههای موجود در مناطق مورد نظر در حال انجام است.
وی افزود: موضوع افزایش تراکم پشهها به دستگاههای مسوول از جمله سازمانهای مرتبط و جهاد کشاورزی نیز برای پیگیری و کنترل شرایط اعلام شده است.
میرجهانیان با بیان اینکه این پدیده در سالهای گذشته نیز سابقه داشته است، بیان کرد: امسال گرمای شدید هوا و تشکیل ماندآبها در مسیر رودخانه شرایط را برای افزایش جمعیت پشهها فراهم کرده است.
وی گفت: زمانی که جریان آب کاهش مییابد در برخی نقاط مانداب (زمین باتلاقی) ایجاد میشود و رشد پوشش گیاهی در حاشیه این مناطق محیط مناسبی برای تکثیر پشهها فراهم میکند.
مدیر گروه بهداشت محیط دانشگاه علوم پزشکی اصفهان تأکید کرد: برای بررسی دقیقتر عوامل زیست محیطی مؤثر بر افزایش جمعیت پشهها، لازم است موضوع از سوی مراکز تخصصی و تحقیقاتی از جمله بخشهای مرتبط با کشاورزی و محیط زیست بررسی شود.
محقق و حشرهشناس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی اصفهان نیز با تأکید بر اینکه افزایش جمعیت پشهها در حاشیه زاینده رود به معنای شیوع بیماریهایی مانند تب دنگی نیست، گفت: حذف آبهای راکد و مدیریت محلهای تکثیر، مؤثرترین و پایدارترین راهکار کنترل این حشرات است و در شرایط کنونی هیچ شواهدی مبنی بر ناقل بودن پشههای مشاهده شده در استان وجود ندارد.
محمدحسن بشارتنژاد گفت: پشههایی که این روزها در حاشیه رودخانه، شالیزارهای برنج و برخی مناطق مرطوب استان مشاهده میشوند، ناقل بیماری نیستند و افزایش تعداد آنها به تنهایی به معنای حضور بیماریهایی مانند تب دنگی یا مالاریا نیست.
وی افزود: شالیزارها، آبهای راکد و مناطق مرطوب زیستگاه مناسبی برای تکثیر انواع مختلف پشهها بوده و در چنین شرایطی افزایش جمعیت این حشرات پدیدهای طبیعی است، بسیاری از این گونهها تنها باعث گزش و ایجاد مزاحمت میشوند و نقش شناخته شدهای در انتقال بیماریهای مهم انسانی ندارند.
بشارتنژاد با اشاره به وجود گونههایی از جنسهای آنوفل، کولکس و آئدس در ایران گفت: همه اعضای این جنسها ناقل بیماری نیستند و برای اینکه یک پشه ناقل محسوب شود، باید هم گونه آن به طور دقیق شناسایی شود و هم عامل بیماریزا در منطقه در گردش باشد.
این پژروهشگر و حشره شناس تأکید کرد: تشخیص گونه پشه تنها از طریق نمونهبرداری و بررسیهای تخصصی حشرهشناسی امکانپذیر است و از روی ظاهر یا محل مشاهده نمیتوان درباره ناقل بودن آن اظهار نظر کرد.
چرا امسال پشهها در حاشیه زاینده رود بیشتر شدهاند؟
این حشره شناس و محقق مرکز تحقیقات کشاورزی اصفهان بیان کرد: افزایش جمعیت پشهها پس از جاری شدن آب در زاینده رود، پدیدهای موقتی و ناشی از تغییر شرایط محیطی است.
وی ادامه داد: جاری شدن آب پس از یک دوره خشکسالی، افزایش رطوبت، تشکیل آبگیرهای کمعمق و ماندابها، رشد نیزارها و پوشش گیاهی و حتی نورپردازی پارکهای حاشیه رودخانه، شرایط مناسبی برای تجمع و تکثیر این حشرات فراهم کرده است.
بشارتنژاد تصریح کرد: درحال حاضر هیچ شواهد علمی مبنی بر ناقل بودن این پشهها برای بیماریهای مهم یا ارتباط آنها با پشه آئدس وجود ندارد و افزایش اخیر بیشتر به احیای موقت اکوسیستم زاینده رود مربوط است.
پشه مزاحم با پشه ناقل بیماری تفاوت دارد
وی با بیان اینکه از نظر علمی «پشه مزاحم» و «پشه ناقل بیماری» ۲ مفهوم متفاوت هستند، اظهار داشت: پشه مزاحم تنها باعث خارش و آزار انسان میشود، اما پشه ناقل علاوه بر نیش زدن، توانایی انتقال عوامل بیماریزا مانند ویروس، انگل یا باکتری را نیز دارد.
این حشرهشناس گفت: تنها تعداد محدودی از گونههای پشه و آن هم در شرایط خاص قادر به انتقال بیماری هستند و مردم نمیتوانند از روی ظاهر، ناقل بودن یا نبودن یک پشه را تشخیص دهند.
وی تاکید کرد: حتی اگر گونهای در دنیا ناقل بیماری باشد، همه افراد آن گونه آلوده نیستند و همه گزشها نیز باعث انتقال بیماری نمیشود.
بشارتنژاد مهمترین عامل افزایش جمعیت پشهها را وجود آبهای راکد دانست و افزود: بیشتر گونههای پشه تخمهای خود را در آبهای ساکن یا بسیار کمجریان میگذارند و آبگیرهای کوچک، جویهای کمحرکت، گودالهای پر از آب، کانالهای آبیاری و حاشیههای باتلاقی بهترین محل برای رشد لاروها (مرحله نوزادی برخی حشرات با شکل متفاوت از حشره بالغ) است.
این محقق خاطرنشان کرد: برخلاف تصور برخی افراد، جریان اصلی و پرسرعت زاینده رود محل مناسبی برای تکثیر پشه نیست، بلکه آبگیرهای کمعمق و نقاط راکد حاشیه رودخانه عامل اصلی افزایش جمعیت این حشرات هستند.
وی درباره نقش کشت برنج در افزایش پشهها بیان کرد: کشت برنج به تنهایی عامل افزایش پشه نیست و فقط یکی از زیستگاههای مناسب برای برخی گونهها محسوب میشود.
بشارتنژاد گفت: در استان اصفهان به دلیل محدود بودن سطح زیر کشت برنج، نقش شالیزارها نسبت به آبگیرهای حاشیه زاینده رود بسیار کمتر است و از دیدگاه علمی، مدیریت آبهای راکد تأثیر بسیار بیشتری در کنترل جمعیت پشهها دارد.
وی تصریح کرد: بر اساس اطلاعات موجود، تاکنون گزارشی از استقرار پشه آئدس یا انتقال محلی تب دنگی در اصفهان منتشر نشده و افزایش اخیر پشهها بیشتر با افزایش طبیعی گونههای بومی سازگار است.
وی با تأکید بر ضرورت پایش مستمر اظهار داشت: تغییرات اقلیمی، جابهجایی انسان و کالا و تغییر منابع آب میتواند احتمال ورود گونههای جدید را در آینده افزایش دهد و از این رو نمونهبرداری و پایش حشرهشناسی باید به صورت مستمر ادامه یابد.
توصیههایی به کشاورزان و شهروندان
حشره شناس و محقق مرکز تحقیقات کشاورزی اصفهان از کشاورزان خواست با مدیریت صحیح آبیاری، جلوگیری از ایجاد آبگیرهای بدون جریان، پاکسازی کانالهای آبیاری و همکاری با جهاد کشاورزی، در کاهش محلهای تکثیر پشهها مشارکت کنند.
وی همچنین به ساکنان حاشیه زاینده رود توصیه کرد: آب جمعشده در ظروف، زیرگلدانیها، لاستیکهای فرسوده و مخازن روباز را تخلیه یا پوشش دهند، جویها را از زباله پاک نگه دارند و در صورت مشاهده آبگیرهای ماندگار یا افزایش غیرعادی پشهها، موضوع را به شهرداری یا مرکز بهداشت اطلاع دهند.
بشارت نژاد افزود: استفاده از توری پنجره، پشهبند، لباس آستینبلند در ساعات غروب و اوایل شب و مواد دفع کننده حشرات نیز میتواند از گزش پشهها جلوگیری کند.
منبع: ایرنا
دیدگاه