خبرگزاری مهر – گروه استان ها: جنگل قائم کرمان که با نامهای «پردیسان قائم» و «پارک جنگلی قائم» نیز شناخته میشود، یکی از مهمترین و ارزشمندترین عرصههای جنگلی در جنوب شرق کشور محسوب میشود. این جنگل دستکاشت که به عنوان بزرگترین جنگل دستکاشت ایران شناخته میشود در شرق کرمان و در دامنه کوههای صاحبالزمان (عج) واقع شده است. ایده احداث این جنگل در سال ۱۳۴۳، توسط مظفر بقایی، با هدف مقابله با بحران گرد و غبار مطرح و عملیاتی شد.
این جنگل با مساحتی حدود ۲۳۰ هکتار میزبان بیش از ۵۰۰ هزار اصله درخت از گونههای مختلف از جمله سرو، کاج و نارون است. با وجود اهمیت فوقالعادهاش، این مجموعه در طول سالیان سال با چالشهای جدی مواجه بوده است.
پاکسازی هوا و جلوگیری از بروز گرد و غبار
اهمیت جنگل قائم برای محیط زیست شهر کرمان فراتر از یک فضای سبز معمولی است و به عنوان ریههای شهر کرمان شناخته میشود.
این جنگل نقش حیاتی در تثبیت شنهای روان، جلوگیری از ورود ریزگردها به شهر و تهویه هوای شهر کرمان ایفا میکند. پیش از احداث این جنگل، شدت طوفانهای گرد و غبار به حدی بود که آسمان کرمان را در روز به تاریکی شب تبدیل میکرد، اما این مانع عظیم سبز، توانسته است شهر را از وزش بادهای بیامان نجات دهد و به عنوان سپر طبیعی در برابر بیابانزایی عمل کند.
حمید چترودی در گفتگو با مهر می گوید: من ساکن خیابان فیروز آباد کرمان هستم و به یاد دارم که قبل از احداث جنگل قائم در کرمان با ورزش باد این بخش از شهر مملو از گرد و غبار می شد.
وی افزود: احداث این جنگل ضمن تعدیل دمای هوا در بخشهای شرقی کرمان موجب شد دیگر شاهد ورود گرد و غبار از این بخش از شهر نباشیم ضمن اینکه محیط زیست بسیار مطلوبی برای گیاهان و جانوران ایجاد شد و مردم هم تفرج گاهی کم نظیر در دستری دارند.
اما جنگل قائم کرمان به عنوان یکی از مهمترین سرمایههای طبیعی و بزرگترین جنگل دستکاشت ایران، در سالهای اخیر با طیفی از مخاطرات جدی مواجه بوده که بقای آن را با چالشهای عدیدهای روبرو کرده است. این تهدیدات را میتوان در سه دسته کلیِ تهدیدات زیستی، عوامل محیطی و فشارهای انسانی طبقهبندی کرد که بعضاً به صورت همزمان و تشدیدکننده یکدیگر عمل میکنند.
تاثیر عوامل انسانی و زیستی بر جنگل
شیوع آفات و بحران کمآبی و خشکسالیهای پیدرپی به شدت بر پیکره این جنگل تأثیر گذاشته است. استان کرمان در سالهای اخیر در صدر جدول خشکسالی کشور قرار داشته و این مسئله به طور مستقیم بر تأمین آب مورد نیاز برای آبیاری فضای سبز و درختان جنگل تأثیر گذاشته است.
در کنار تهدیدات طبیعی، عوامل انسانی نیز سهم قابلتوجهی در کاهش وسعت و کیفیت این جنگل داشتهاند. ساختوسازهای مجاز و غیرمجاز در حریم جنگل، یکی از مهمترین این عوامل به شمار میرود که طی سالیان گذشته به این مجموعه آسیب زده است. نمونه ان احداث خیابانهای متعدد در این جنگل و ساخت و ساز ساختمانها با کاربری های گوناگنون است.
اما مهمترین عامل که درختان کنونی این جنگل را تهدید می کند شیوع آفت سوسک پوستخوار کاج، است که مبارزه شیمیایی با این آفت نیز بی نتیجه است.
مبارزه با آفت جدید ضروری است؛ جنگل در معرض تهدید قرار دارد
یک گیاهپزشک با اشاره به طغیان آفت سوسک پوستخوار کاج در جنگل قائم کرمان، هشدار داد که این حشره با نفوذ به زیر پوست درختان و تغذیه از بافت کامبیوم، مسیر آبرسانی را مسدود کرده و درخت را از درون خشک میکند.
سحر محمد تقی زاده با بیان اینکه سمپاشی مستقیم به دلیل استقرار آفت در زیر پوست کارایی ندارد، بر استفاده از تلههای فرمونی و روشهای مبارزهٔ زیستی به عنوان تنها راهکار مؤثر تأکید کرد.
وی بیان کرد: جنگل قائم کرمان به عنوان بزرگترین جنگل دستکاشت سوزنیبرگ کشور، این روزها با تهدید جدی آفت سوسک پوستخوار کاج مواجه است. این آفت که در سالهای اخیر جمعیت آن سیر صعودی داشته، بخشهایی از این فضای سبز ۲۰۰ هکتاری را درگیر کرده و نگرانیها را برای بقای این میراث طبیعی افزایش داده است.
محمدتقی زاده با اشاره به اینکه سوسک پوستخوار کاج حشرهای کوچک به طول دو تا سه میلیمتر با رنگ قهوهای تیره است، اظهار داشت: این آفت در حالت عادی جزء آفات درجه دوم محسوب میشود، اما وقتی جمعیت آن زیاد شود، به آفت درجه یک تبدیل شده و علاوه بر درختان ضعیف و بیمار، به درختان سالم نیز حمله کرده و آنها را خشک میکند. تغییرات اقلیمی و خشکسالیهای متوالی، شرایط مساعدی برای تکثیر این آفت فراهم کرده است.
وی با تشریح مکانیسم آسیبرسانی این آفت، افزود: سوسکهای ماده با ایجاد دالان در زیر پوست درخت، تا ۷۵ عدد تخم در دو طرف آن قرار میدهند. لاروها با تغذیه از ناحیه کامبیوم و قطع آوندهای آبکشی، عبور شیره نباتی را مختل کرده و باعث خشک شدن کامل درختان کاج میشوند. پس از تبدیل لاروها به حشره کامل، آنها با ایجاد سوراخی در تنه درخت خارج شده و به سمت درختان دیگر پرواز میکنند و آلودگی را گسترش میدهند. این آفت همچنین میتواند سایر عوامل بیماریزای گیاهی مانند قارچها را نیز منتقل کند.
این گیاهپزشک با بیان اینکه مشکل اصلی در مقابله با این آفت، استقرار آن در زیر پوست درخت است، تصریح کرد: سمپاشی تنه درختان با سموم مختلف، حتی سموم تدخینی و سیستمیک، عملاً بیتأثیر است و به همین دلیل، مبارزه با این آفت تنها در مرحله بلوغ و پرواز حشرات امکانپذیر است؛ یعنی زمانی که حشرات بالغ برای جفتیابی از درخت خارج میشوند.
وی بهترین راهکار را مبارزه زیستی با استفاده از تلههای کراس مجهز به فرمون جنسی دانست و توضیح داد: این تلهها با جذب حشرات نر، چرخهٔ تولیدمثل را مختل کرده و جمعیت آفت را کنترل میکنند. این روش کاملاً غیرشیمیایی است و به محیط زیست آسیب نمیرساند. اوج فعالیت این آفت از خرداد تا مرداد ماه است و عملیات پایش و کنترل آن تا پایان آبانماه ادامه دارد.
محمدتقی زاده در پایان با تأکید بر ضرورت قطع و معدومسازی درختان بیمار برای جلوگیری از گسترش آلودگی، خاطرنشان کرد: تقویت سیستم دفاعی درختان از طریق آبیاری مناسب و کاهش تنشهای محیطی، میتواند از بروز طغیانهای بعدی جلوگیری کند. جنگل قائم نه تنها یک فضای سبز، بلکه سپر طبیعی شهر کرمان در برابر ریزگردها و بیابانزایی است و حفاظت از آن، یک مسئولیت ملی محسوب میشود.
خشکسالی مقاومت درختان را کاهش داده است
مدیرعامل سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری کرمان در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به طغیان آفت سوسک پوستخوار کاج در جنگل قائم، گفت: تغییرات اقلیمی و خشکسالیهای متوالی، زمینهساز افزایش جمعیت این آفت شده و هماکنون بخشی از درختان کاج این جنگل ۵۰ ساله را با خطر خشکیدگی مواجه کرده است.
مهدی جلالی از آغاز عملیات مبارزه زیستی با استفاده از تلههای کراس مجهز به فرمون جنسی خبر داد.
مدیرعامل سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری کرمان، با اشاره به طغیان این آفت در سالهای اخیر، اظهار داشت: تغییرات اقلیمی و فراهم شدن شرایط مساعد برای رشد و تولیدمثل سوسک پوستخوار، زمینهساز افزایش جمعیت این آفت شده و هماکنون بخشی از درختان کاج جنگل قائم(عج) را با خطر خشکیدگی مواجه کرده است.
وی با تشریح سازوکار آسیبرسانی این حشره، افزود: سوسک پوستخوار کاج بهطور اختصاصی به این گونه درختی حمله میکند و با ایجاد دالانهایی زیر پوست درخت، تخمگذاری میکند. لاروهای حاصل از این تخمها با تغذیه از بافت کامبیوم، مسیر آبرسانی به تاج درخت را مسدود کرده و در نهایت موجب خشک شدن کامل درخت میشوند. در شرایط عادی، درختان با ترشح صمغهای سمی با این آفت مقابله میکنند، اما خشکسالی و تنشهای زیستی اخیر، این سد دفاعی طبیعی را به شدت تضعیف کرده است.
جلالی با اشاره به دشواری مبارزه با این آفت، تصریح کرد: فعالیت این آفت از اواسط اسفندماه آغاز میشود، اما به دلیل استقرار حشره در زیر پوست درخت، امکان مبارزه از طریق سمپاشی مستقیم وجود ندارد. به همین دلیل، مبارزه با این آفت تنها در مرحله بلوغ و پرواز حشرات برای جابهجایی و یافتن میزبان جدید امکانپذیر است؛ مرحلهای که اوج آن از خرداد تا مرداد ماه است.
مدیرعامل سازمان فضای سبز کرمان در ادامه به روش علمی مقابله با این پدیده اشاره کرد و گفت: در این بازه زمانی که حشرات در حال یافتن میزبان جدید هستند، با نصب تلههای کراس مجهز به فرمون جنسی، حشرات بالغ جذب و جمعآوری شده و به این ترتیب جمعیت آفت کنترل و از گسترش آلودگی به سایر درختان جلوگیری میشود.
جلالی با بیان اینکه کپسولهای فرمون در این تلهها هر دو ماه یکبار تعویض میشوند، افزود: این روند پایش و کنترل تا پایان آبانماه ادامه خواهد داشت. تلهگذاری در بخشهایی از مناطق پنجگانه شهری که شامل مسیرهای منتهی به جنگل قائم(عج) و مکانهای با تجمع کاشت درختان کاج وجود دارد، مانند پارک مادر، پارک جنگلی شهید باهنر، خیابان سرباز، میدان بیرمآباد، بخشهایی از بلوار جمهوری و خیابان شهدا انجام میشود.
جنگل قائم کرمان که در سالهای اخیر با مخاطرات متعددی از جمله خشکسالی، کاهش سطح آبهای زیرزمینی و تهدیدات انسانی روبرو بوده، هماکنون با این آفت مرگبار نیز دستبهگریبان است و کارشناسان بر ضرورت تداوم عملیات پایش و کنترل برای جلوگیری از گسترش بیشتر آلودگی تأکید دارند.
اقتصادآینده نیوز منتظر دریافت اخبار و پیام های هموطنان عزیز می باشد.
دیدگاه