به گزارش اقتصاد آینده نیوز ازقم؛
در قم، شهری که نام آن بیش از هر چیز با زیارت و حوزه‌های علمیه گره خورده است، موزه‌ای وجود دارد که می‌کوشد تصویری متفاوت از پیوند دین با زندگی ارائه دهد. در موزه دین و زندگی مسجد مقدس جمکران، از احکام عبادات و مناسک حج گرفته تا قوانین مرتبط با محیط زیست، مسائل پزشکی، احکام اقتصادی و سبک زندگی علما، موضوعاتی هستند که در کنار اشیای تاریخی و نمونه‌های دیدنی روایت می‌شوند.
اینجا قرار نیست مخاطب تنها مقابل ویترین‌ها بایستد و به اشیای قدیمی نگاه کند. هر بخش، موضوعی را پیش روی او می‌گذارد که ممکن است بخشی از زندگی روزمره‌اش باشد یا تاکنون کمتر درباره ارتباط آن با احکام اسلامی اندیشیده باشد. از چگونگی تطهیر لباس و شرایط سجده گرفته تا احکام مربوط به خوراکی‌ها، حیوانات و فعالیت‌های اقتصادی، موزه تلاش می‌کند مفاهیم فقهی را از فضای صرفاً نظری بیرون بیاورد و به نمونه‌هایی ملموس و قابل مشاهده پیوند بزند.
تنوع موضوعات، حضور یادگارهای شخصیت‌های دینی و تاریخی و بخش‌های ویژه کودکان، این مجموعه را به مقصدی برای علاقه‌مندان به تاریخ، فرهنگ دینی و بازدیدهای خانوادگی تبدیل کرده است.
از یک اتاق تا مجموعه‌ای سه هزار متر مربعی
پشت شکل‌گیری موزه دین و زندگی، طرحی برای معرفی کاربردی احکام فقهی قرار دارد. بر اساس اطلاعات ارائه‌شده درباره این مجموعه، طرح تأسیس مرکز موضوع‌شناسی احکام فقهی از سوی حجت‌الاسلام والمسلمین محمدحسین فلاح‌زاده به مقام معظم رهبری ارائه شد و به تأیید رسید. موزه دین و زندگی نیز در سال ۱۳۹۱، به‌عنوان بخشی از این طرح، فعالیت خود را آغاز کرد.
مجموعه‌ای که فعالیتش را در فضایی به اندازه یک اتاق آغاز کرده بود، به‌تدریج گسترش یافت و اکنون فضایی بالغ بر سه هزار متر مربع را در بر می‌گیرد. این توسعه، امکان گردآوری آثار و اختصاص بخش‌های جداگانه به موضوعاتی را فراهم کرده است که در نگاه نخست شاید ارتباط مستقیمی با یکدیگر نداشته باشند، اما در این موزه در چارچوب رابطه دین با زندگی بررسی می‌شوند.
موزه دین و زندگی در قم، مسجد مقدس جمکران، ورودی شماره یک قرار دارد.
از پرچم‌های حرم‌های مطهر تا یادگارهای تاریخ تشیع
گنجینه مقدسات یکی از بخش‌هایی است که بازدیدکننده را با آثار و یادگارهای مرتبط با تاریخ و فرهنگ شیعه روبه‌رو می‌کند. در این قسمت، آثاری مرتبط با ائمه اطهار علیهم‌السلام، پرچم‌های حرم‌های مطهر و اشیایی با ارزش تاریخی و مذهبی به نمایش درآمده‌اند.
در میان آثار این بخش، ماکت قدیمی طرح توسعه حرم مطهر امام رضا علیه‌السلام که از سوی شهید آیت‌الله سیدابراهیم رئیسی اهدا شده است، به چشم می‌خورد. برخی دیگر از آثار و یادگارهای شخصیت‌های مذهبی و تاریخی نیز فرصتی برای آشنایی با بخش‌هایی از میراث معنوی تشیع فراهم می‌کنند.
بخش‌هایی از مجموعه به موضوعات مرتبط با تاریخ تشیع و معرفی محل دفن نواب خاص اختصاص یافته‌اند. خودروی شخصی آیت‌الله سیدمحمدرضا گلپایگانی نیز از جمله اشیایی است که در این موزه نگهداری می‌شود.
در این بخش، اشیا تنها وسایلی برای تماشا نیستند. هر کدام می‌توانند سرنخی برای شناخت دوره‌ای تاریخی، شخصیتی مذهبی یا بخشی از سنت‌های دینی باشند.
زندگی علما در قاب اشیا و کتاب‌ها
اگر بخواهیم از بخشی سخن بگوییم که مخاطب را به زندگی روزمره عالمان دینی نزدیک می‌کند، گنجینه علمای شیعه از قسمت‌های قابل توجه موزه است. در این بخش، حدود ۷۰ تن از علمای شیعه معرفی شده‌اند و شماری از وسایل شخصی و آثار مرتبط با زندگی آنان در معرض دید قرار گرفته‌اند.
نام‌هایی همچون آیت‌الله فاضل لنکرانی، آیت‌الله مشکینی، آیت‌الله جواد تبریزی، آیت‌الله شهید سیدمحمدرضا سعیدی و آیت‌الله صالحی مازندرانی در میان چهره‌های معرفی‌شده دیده می‌شود. کتاب‌های خطی و آثار علمی، به‌ویژه در حوزه فقه، نیز از بخش‌های مهم این گنجینه هستند.
در اینجا، زندگی علمی علما تنها با نام‌ها و عنوان‌های حوزوی معرفی نمی‌شود. کتاب‌ها و یادگارهای باقی‌مانده از آنان، توجه مخاطب را به نقش مطالعه، استمرار در یادگیری و سال‌ها تلاش علمی جلب می‌کنند. طراحی ورودی این بخش نیز با الهام از سبک زندگی علما انجام شده و بر اهمیت کوشش مستمر در مسیر دانش تأکید دارد.
در بخش‌های دیگری از موزه، وسایل و یادگارهایی از شهید آیت‌الله سیدابراهیم رئیسی، شهید حاج قاسم سلیمانی و شهید شیخ راغب حرب، از چهره‌های برجسته مقاومت لبنان، به نمایش درآمده است. همچنین فضایی با عنوان «حسینیه رهبر شهید» در مجموعه دیده می‌شود.
وقتی احکام عبادی از کتاب به نمایش درمی‌آیند
بسیاری از مردم احکام شرعی را از طریق رساله‌های عملیه، کتاب‌های آموزشی یا پرسش از کارشناسان دینی می‌آموزند. موزه دین و زندگی مسیر دیگری را نیز پیش روی مخاطب می‌گذارد. در گنجینه عبادات و احکام، برخی از این مسائل با استفاده از نمونه‌ها و موقعیت‌های قابل مشاهده توضیح داده می‌شوند.
چگونگی تطهیر لباس نجس، شرایط صحیح تیمم، مواردی که تیمم بر آنها جایز یا صحیح نیست و اشیایی که در نبود مهر می‌توان برای سجده از آنها استفاده کرد، از جمله موضوعات این بخش هستند.
تفاوت این شیوه در آن است که مخاطب می‌تواند به‌جای مواجهه صرف با یک توضیح نوشتاری، نمونه‌ها را ببیند و جزئیات موضوع را بهتر درک کند. چنین رویکردی برای خانواده‌هایی که همراه کودکان خود از موزه بازدید می‌کنند نیز ظرفیت آموزشی دارد، زیرا برخی مفاهیم انتزاعی را به نمونه‌هایی ملموس‌تر تبدیل می‌کند.
انواع نگین‌های انگشتری نیز در بخشی از مجموعه به نمایش درآمده‌اند و مسائل مرتبط با احکام شرعی در کنار آنها مورد توجه قرار گرفته است.
از خمس و زکات تا مسائل مالی روزمره
احکام اسلامی تنها به عبادات فردی محدود نمی‌شوند و فعالیت‌های اقتصادی و روابط مالی را نیز در بر می‌گیرند. گنجینه اقتصاد موزه با همین رویکرد به موضوعاتی مانند شرایط تعلق زکات به اموال مختلف، احکام خمس و زکات فطره می‌پردازد.
ربا، رشوه و مسائل شرعی مرتبط با کسب‌وکار نیز از دیگر موضوعات این بخش هستند. طرح این مسائل در کنار سایر گنجینه‌ها، توجه مخاطب را به ارتباط میان احکام دینی و تصمیم‌هایی جلب می‌کند که افراد در زندگی اقتصادی و شغلی خود با آنها روبه‌رو می‌شوند.
در گنجینه کسب‌وکار و خانه و کاشانه، فضای روایت تغییر می‌کند. وسایل و ابزارهای زندگی سنتی، تصویری از شیوه زندگی مردم در گذشته به نمایش می‌گذارند. این اشیا که زمانی در خانه‌ها و مشاغل مختلف کاربرد داشته‌اند، امروز بخشی از خاطره مادی زندگی نسل‌های پیشین را حفظ کرده‌اند.
تماشای چنین وسایلی می‌تواند برای مخاطبان مسن‌تر یادآور تجربه‌های گذشته باشد و برای کودکان و نوجوانان، فرصتی برای آشنایی با ابزارها و شیوه‌های زندگی پیش از گسترش فناوری‌های امروزی فراهم کند.
حج و حرم، از لباس احرام تا آشنایی با مناسک
گنجینه حج، بازدیدکنندگان را با بخشی از مناسک یکی از مهم‌ترین عبادات اسلامی آشنا می‌کند. در این قسمت، ماکتی از مسجدالحرام به نمایش درآمده و موضوعاتی مانند شیوه پوشیدن لباس احرام، محرمات احرام و محدودیت‌های شرعی دوران احرام توضیح داده می‌شوند.
در کنار این موارد، جارویی که برای نظافت داخل خانه کعبه استفاده شده است نیز در شمار اشیای به نمایش درآمده قرار دارد.
بخش دیگری از مجموعه به معرفی برخی از مساجد مطرح جهان اختصاص یافته است. به این ترتیب، آشنایی با مناسک و احکام عبادی در کنار شناخت مکان‌های مهم مذهبی قرار می‌گیرد و چشم‌انداز گسترده‌تری از فرهنگ و جغرافیای جهان اسلام پیش روی مخاطب می‌گشاید.
محیط زیست در نگاه فقه، از صدف‌ها تا احکام جانوران
شاید در نگاه نخست، ارتباط میان احکام فقهی و شناخت گونه‌های جانوری چندان آشکار نباشد. گنجینه محیط زیست موزه دین و زندگی تلاش می‌کند این ارتباط را به نمایش بگذارد و نشان دهد که برخی پرسش‌های فقهی به شناخت دقیق طبیعت، حیوانات و نحوه بهره‌برداری از منابع طبیعی وابسته‌اند.
در این بخش، مسائل شرعی مرتبط با محیط زیست و قوانین شکار مطرح می‌شوند. مجموعه‌ای از صدف‌ها، سخت‌پوستان و آبزیان نیز در معرض دید قرار گرفته‌اند تا بازدیدکنندگان با نمونه‌های گوناگون موجودات دریایی آشنا شوند و توضیحات مربوط به احکام شرعی آنها را دنبال کنند.
کلکسیون صدف از بخش‌های قابل توجه این گنجینه است. به گفته معرفی‌کنندگان موزه، این مجموعه در زمره پنج کلکسیون برتر کشور قرار دارد.
نمونه‌هایی از ماهی‌ها نیز به نمایش درآمده‌اند و احکام مربوط به مصرف آنها توضیح داده می‌شود. در بخش حشرات، موضوع حلال یا حرام بودن گونه‌های مختلف مطرح است و از ملخ به‌عنوان استثنایی شناخته‌شده در میان حشرات یاد می‌شود.
خزندگان و دوزیستان، نمونه‌هایی از خزندگان بومی استان، گنجینه پرندگان و احکام مرتبط با مصرف آنها نیز در بخش‌های دیگری از مجموعه قرار دارند. در قسمت مربوط به پوست حیوانات، موضوع طهارت و نجاست پوست در شرایط مختلف بررسی می‌شود. چهارپایان، معادن و سنگ‌ها نیز هر کدام بخش جداگانه‌ای دارند.
اهمیت این گنجینه تنها به تنوع نمونه‌های طبیعی آن محدود نمی‌شود. این بخش می‌تواند پرسشی اساسی را برای مخاطب مطرح کند. شناخت دقیق یک موجود زنده و ویژگی‌های آن چه نقشی در تشخیص موضوعات و بررسی احکام شرعی دارد؟
به این ترتیب، طبیعت در این موزه صرفاً موضوعی برای تماشا نیست، بلکه زمینه‌ای برای آشنایی با یکی از جنبه‌های کمتر شناخته‌شده ارتباط میان فقه و زندگی به شمار می‌رود.
از ذبح شرعی تا آنچه بر سر سفره می‌آید
خوراک و تغذیه از موضوعاتی هستند که تقریباً همه افراد در زندگی روزمره با آنها سروکار دارند. بخش مربوط به خوراک در موزه دین و زندگی به شرایط ذبح شرعی، احکام غذاهای حیوانی و اجزای حرام برخی حیوانات می‌پردازد.
نمایش نمونه‌ها در کنار توضیحات آموزشی به مخاطبان کمک می‌کند تا با جزئیات بیشتری درباره احکام مرتبط با خوراکی‌ها و فرآورده‌های حیوانی آشنا شوند. این بخش، موضوعاتی را پیش می‌کشد که از انتخاب مواد غذایی تا آگاهی از شرایط شرعی مصرف آنها امتداد دارند.
پزشکی و سلامت در کنار احکام دینی
در گنجینه پزشکی، فضاهایی با موضوع جراحی، زنان و زایمان، بستری و آزمایشگاه به نمایش درآمده‌اند. این بخش، در کنار گنجینه‌های عبادی و اقتصادی، نشان می‌دهد که موضوعات مورد توجه موزه به مناسک مذهبی محدود نشده‌اند.
فضاها و تجهیزات به نمایش درآمده، امکان آشنایی عمومی با برخی محیط‌های درمانی را فراهم می‌کنند. همچنین قرار گرفتن این بخش در کنار موضوعات فقهی، توجه مخاطب را به مسائل شرعی مرتبط با موقعیت‌های مختلف زندگی و سلامت جلب می‌کند.
البته ارزش آموزشی چنین فضایی بیش از هر چیز به توضیحات دقیق و مستند درباره موضوعات پزشکی و احکام مرتبط با آنها وابسته است. از همین رو، معرفی روشن و تفکیک‌شده این دو حوزه می‌تواند به درک بهتر بازدیدکنندگان کمک کند.
فرهنگ، کودک و رسانه در قاب یک موزه
گنجینه فرهنگی به موضوعاتی می‌پردازد که در زندگی اجتماعی و فرهنگی مردم حضور دارند. نمونه‌هایی از آلات موسیقی و تلویزیون‌های قدیمی در این بخش به نمایش درآمده‌اند و احکام مرتبط با موسیقی نیز در کنار معرفی این ابزارها مورد توجه قرار گرفته‌اند.
برخی مدال‌های ورزشی نیز در مجموعه دیده می‌شوند و به تنوع موضوعات فرهنگی و اجتماعی موزه می‌افزایند.
در گنجینه کودک، محور اصلی معرفی احکام مرتبط با کودکان است. اختصاص بخشی از موزه به این گروه سنی، فرصتی برای طرح موضوعات دینی در فضایی متناسب با نیازهای آموزشی خانواده‌ها فراهم می‌کند.
برای والدینی که به دنبال برنامه‌ای فرهنگی و آموزشی برای فرزندان خود هستند، چنین بخشی می‌تواند زمینه گفت‌وگو درباره پرسش‌های دینی و آشنایی تدریجی کودکان با مفاهیم شرعی را فراهم سازد.
از تاریخ صدر اسلام تا روایت‌های دفاع و مقاومت
گنجینه محرم با فضایی ویژه و چایخانه‌ای در کنار آن، یکی دیگر از بخش‌های موزه است. در قسمت‌های دیگری از مجموعه، ماکت‌هایی از جنگ احد و جنگ خندق دیده می‌شوند که به بازنمایی رویدادهایی از تاریخ صدر اسلام می‌پردازند.
بخشی با موضوع موزه عبرت نیز در معرض دید قرار گرفته است. گنجینه دفاع، با نمایش برخی تجهیزات و یادگارهای مرتبط با جنگ سوریه و مقابله با داعش، به گوشه‌ای از تحولات معاصر منطقه می‌پردازد.
در این قسمت، خودرویی منتسب به یکی از سردارانی که در جریان جنگ ۱۲روزه به شهادت رسیده است، به نمایش درآمده است. بخشی از تجهیزات نیروهای دریایی نیز در این مجموعه قرار دارد.
قرار گرفتن این آثار در کنار یادگارهای مذهبی و تاریخی، مجموعه‌ای از روایت‌های مرتبط با تاریخ، دفاع و مقاومت را شکل داده است. تنوع این بخش‌ها نشان می‌دهد که موزه می‌کوشد مخاطب را با موضوعاتی از دوره‌های مختلف تاریخی و اجتماعی روبه‌رو کند.
موزه دین و زندگی، روایتی متفاوت از پیوند دین و زندگی
موزه دین و زندگی قم را نمی‌توان تنها مجموعه‌ای از اشیای تاریخی یا نمایشگاهی برای معرفی احکام عبادی دانست. گستردگی موضوعات آن از زندگی و آثار علما تا اقتصاد، پزشکی، محیط زیست، فرهنگ و تاریخ معاصر امتداد دارد.
در یک بخش، کتاب‌های خطی و وسایل شخصی عالمان دینی دیده می‌شوند و در بخشی دیگر، صدف‌ها، نمونه‌های جانوری یا تجهیزات پزشکی توجه مخاطب را جلب می‌کنند. در کنار اینها، ماکت‌های تاریخی، وسایل زندگی سنتی و نمونه‌هایی مرتبط با مناسک حج قرار دارند. این تنوع، فرصتی فراهم می‌کند تا بازدیدکننده از زاویه‌های گوناگون با موضوع دین و زندگی آشنا شود.
وجه متمایز این مجموعه، تلاش برای پیوند دادن مفاهیم نظری با نمونه‌های دیدنی و موضوعات ملموس است. همین ویژگی می‌تواند زمینه پرسش، گفت‌وگو و یادگیری را برای بازدیدکنندگان با سنین و علایق متفاوت فراهم کند.
موزه دین و زندگی در مسجد مقدس جمکران، ورودی شماره یک، قرار دارد و می‌تواند یکی از گزینه‌های بازدید فرهنگی در قم برای علاقه‌مندان به تاریخ، فرهنگ دینی و برنامه‌های خانوادگی باشد.
برای خانواده‌هایی که به دنبال مقصدی متفاوت در کنار زیارت و گردش در قم هستند، بازدید از این مجموعه فرصتی برای آشنایی با گوشه‌هایی از میراث مذهبی، سبک زندگی علما و موضوعاتی است که پیوند دین با زندگی روزمره را به شکلی متفاوت به نمایش می‌گذارند.
دیدگاه