به گزارش اقتصادآینده نیوز، وحدت و همدلی کلیدواژه عبور از بحران است. مردم سرفراز ایران دسیسه ها و توطئه های بیشماری را در طول تاریخ پشت سرگذاشتند و واپسین خدعه دشمن نیز در جبهه معیشتی می تواند در پرتو وحدت و همدلی نقش برآب شود. اگر فرآیند تولید در کشور جان بگیرد، دیگر هیچ قدرت خارجی و نفوذی داخلی نخواهد توانست صلابت ایران را در هم بشکند و مردم را در برابر نظام قرا دهد. به یاد داشته باشیم که تولید، تنها در سالن کارخانه و پشت دستگاه های صنعتی معنا نمی شود؛ بلکه حاصل زنجیره ای از تصمیم ها، سیاست ها، سرمایه ها و خدماتی است که از مجوز و تامین مالی آغاز شده و تا بازار، صادرات و دسترسی به فناوری امتداد می یابد. از همین رو، حمایت از تولید نیز نمی تواند وظیفه یک وزارتخانه یا یک دستگاه خاص باشد. هنگامی که هر دستگاه تنها در محدوده وظایف سازمانی خود حرکت کند، حتی بهترین سیاست های حمایتی نیز ممکن است در پیچ و خم مقررات و تصمیم های پراکنده گرفتار شوند.
اقتصاد ایران بیش از آنکه به شعارهای تازه برای حمایت از تولید نیاز داشته باشد، به هم افزایی دستگاه ها و هماهنگی در میدان عمل نیازمند است. تولیدکننده زمانی می تواند با اطمینان سرمایه گذاری کند که بداند دستگاه مالیاتی، بانک، بیمه، گمرک، وزارتخانه های تخصصی، دستگاه های نظارتی و نهادهای صادرکننده مجوز، هر یک در جهت تقویت فعالیت اقتصادی حرکت می کنند و تصمیم یک دستگاه، تصمیم دستگاه دیگر را خنثی نمی کند. در این میان مسئله مهم، عبور از نگاه بخشی است. اگر بانک برای تامین سرمایه در گردش یک واحد تولیدی تصمیمی بگیرد اما همزمان فرآیند تخصیص مواد اولیه، صدور مجوز، ترخیص کالا یا دسترسی به بازار با مانع مواجه شود، حمایت مالی به تنهایی گره تولید را باز نمی کند. حمایت واقعی زمانی شکل می گیرد که دستگاه ها، یک مسئله مشترک را با یک نقشه راه مشترک دنبال کنند.
در این میان، دولت می تواند نقش هماهنگ کننده و تسهیل گری را پررنگ تر کند. ایجاد سازوکارهای مشترک برای حل مسائل واحدهای تولیدی، تعیین مسئول مشخص برای پیگیری پرونده های چنددستگاهی، کاهش موازی کاری و استفاده گسترده تر از سامانه های الکترونیکی، از جمله اقداماتی است که می تواند هزینه مبادله و زمان تصمیم گیری را کاهش دهد. در چنین ساختاری، تولیدکننده نباید برای حل یک مسئله واحد، میان چندین دستگاه سرگردان باشد.
تجربه های موفق جهانی نیز نشان می دهد که جهش صنعتی معمولا محصول همکاری میان دولت، بخش خصوصی، نظام مالی، دانشگاه و نهادهای فناور بوده است. پیشرفت کشورهای آسیای شرقی از نمونه های شناخته شده در این زمینه است؛ این کشورها در مسیر صنعتی شدن، حمایت از صنایع منتخب را با تامین مالی، سیاست تجاری، توسعه فناوری و جهت گیری صادراتی همراه کرد و هماهنگی میان دولت و بنگاه ها را در دستور کار قرار داد. بررسی تجربه این کشور نشان می دهد که حمایت زمانی اثرگذار است که مجموعه ای از سیاست ها به صورت هماهنگ و در امتداد یک هدف صنعتی اجرا شوند.
حتی در تجربه های جدیدتر نیز همین اصل دیده می شود. کشورهای شرق آسیا در سال ۲۰۲۶ در برنامه های تقویت زنجیره مواد، قطعات و تجهیزات، بر مدل های همکاری و حمایت مشترک از بنگاه ها تکیه کرده و برای پنج مدل همکاری جدید، حمایت تحقیق و توسعه اختصاص داده است. در ایران نیز حرکت به سمت چنین رویکردی قابل مشاهده است. در برنامه دولت برای افزایش سرمایه گذاری در تولید، بر همکاری چند وزارتخانه و دستگاه برای توسعه ظرفیت های تولیدی و ایجاد هم افزایی میان بخش تولید و بازرگانی تاکید شده است. این رویکرد می تواند زمانی به نتیجه مطلوب برسد که از سطح مصوبه فراتر رفته و به یک فرهنگ مدیریتی تبدیل شود.
از سوی دیگر، هم افزایی به معنای افزایش تعداد جلسات و تشکیل کارگروه های متعدد نیست. اگر هماهنگی صرفا به برگزاری نشست های اداری محدود شود، نتیجه ای جز انباشت صورت جلسه ها نخواهد داشت. تولیدکننده بیش از هر چیز به پیش بینی پذیری نیاز دارد. سرمایه زمانی وارد میدان تولید می شود که صاحب سرمایه بتواند آینده کسب و کار خود را تا حد قابل قبولی ارزیابی کند. تغییرات ناگهانی مقررات، تصمیم های متناقض، فرآیندهای طولانی و بی ثباتی در دسترسی به نهاده ها، حتی اگر با تسهیلات و مشوق های متعدد همراه باشد، می تواند انگیزه سرمایه گذاری را کاهش دهد.
از این منظر، حمایت از تولید را باید از «اعطای امتیاز» به «اصلاح محیط تولید» ارتقا داد. دستگاه های اجرایی باید خود را حلقه های یک زنجیره بدانند؛ زنجیره ای که مقصد آن افزایش تولید، حفظ اشتغال، رشد سرمایه گذاری، توسعه صادرات و در نهایت افزایش قدرت اقتصادی کشور است. اقتصاد ایران ظرفیت های قابل توجهی در نیروی انسانی، منابع طبیعی، بازار داخلی، موقعیت جغرافیایی و توان صنعتی دارد. آنچه بیش از هر چیز ضرورت دارد، تبدیل این ظرفیت های پراکنده به یک منظومه هماهنگ است. تولید زمانی جان می گیرد که دستگاه ها به جای حرکت در مسیرهای موازی، در یک مسیر مشترک گام بردارند.
فردای اقتصاد ایران را نه یک دستگاه به تنهایی، بلکه مجموعه ای هماهنگ از دستگاه های مسئول، تولیدکنندگان، نظام مالی، دانشگاه و بخش خصوصی خواهد ساخت. حمایت از تولید، هنگامی به معنای واقعی کلمه حمایت است که همه این اجزا، یکدیگر را تکمیل کنند؛ نه اینکه هر کدام، ناخواسته بخشی از مسیر دیگری را سد کنند.
یادداشت: سعیدرضا امیرآبادی
دیدگاه