به گزارش اقتصادآینده نیوز، فرهنگسازی برای غلبه بر آلودگی های زیست محیطی در کلانشهرها ضروری است. در روزگاری که شهرها و کلانشهرهای ایران زیر بار ترافیک سنگین، آلودگی هوا، مصرف فزاینده سوخت و کم تحرکی شهروندان با دشواری نفس می کشند، گسترش فرهنگ دوچرخه سواری دیگر صرفا یک انتخاب تفریحی یا ورزشی نیست؛ بلکه ضرورتی برای بازنگری در شیوه زندگی شهری و حرکت به سوی توسعه پایدار به شمار می رود. دوچرخه، این وسیله ساده و کم هزینه، می تواند نقشی فراتر از جابه جایی روزمره ایفا کند و به یکی از ابزارهای موثر برای ارتقای سلامت عمومی، کاهش هزینه های خانوار و بهبود کیفیت زندگی در شهرها تبدیل شود.
امروزه بخش قابل توجهی از سفرهای درون شهری با خودروهای شخصی انجام می شود؛ حتی در مسیرهایی که کوتاه هستند و می توان آنها را با دوچرخه پیمود. این وابستگی گسترده به خودرو، علاوه بر افزایش مصرف بنزین و تحمیل هزینه های نگهداری وسایل نقلیه، به تشدید ترافیک، اتلاف وقت شهروندان و افزایش آلاینده های زیست محیطی منجر شده است. در چنین شرایطی، ترویج دوچرخه سواری می تواند راهکاری عملی برای کاهش بخشی از این مشکلات باشد؛ راهکاری که اجرای آن به فناوری های پیچیده یا سرمایه گذاری های کلان وابسته نیست، اما برای فراگیر شدن به برنامه ریزی شهری، فرهنگ سازی و فراهم کردن زیرساخت های ایمن نیاز دارد.
یکی از مهم ترین مزیت های دوچرخه سواری، کمک به کاهش آلودگی هواست. هر سفر کوتاهی که به جای خودرو با دوچرخه انجام شود، می تواند از مصرف سوخت و تولید آلاینده های ناشی از آن بکاهد. اگر این انتخاب فردی در مقیاس یک محله یا شهر گسترش پیدا کند، آثار جمعی آن نیز قابل توجه خواهد بود. البته دوچرخه سواری به تنهایی نمی تواند بحران آلودگی هوا را برطرف کند، اما در کنار توسعه حمل و نقل عمومی، بهبود ناوگان شهری و مدیریت تردد خودروها، بخشی از راه حل به شمار می رود. مزیت دیگر این شیوه جابه جایی، تاثیر مثبت آن بر سلامت جسمی و روانی شهروندان است. زندگی شهری، به ویژه برای افرادی که بیشتر ساعات روز را پشت میز یا در خودرو می گذرانند، زمینه کم تحرکی را فراهم می کند. دوچرخه سواری منظم می تواند به افزایش فعالیت بدنی، بهبود آمادگی قلبی و تنفسی و کمک به کنترل وزن منجر شود. از سوی دیگر، کاهش زمان گرفتار شدن در ترافیک و فراهم شدن فرصت حضور در فضای باز می تواند از فشارهای روانی زندگی شهری بکاهد. به این ترتیب، دوچرخه نه فقط وسیله ای برای رسیدن به مقصد، بلکه ابزاری برای تقویت سبک زندگی سالم تر است.
از منظر اقتصادی نیز نمی توان به سادگی از کنار مزایای این وسیله گذشت. خرید و نگهداری دوچرخه در مقایسه با بسیاری از وسایل نقلیه موتوری هزینه کمتری دارد و استفاده از آن می تواند بخشی از مخارج رفت و آمد خانوار را کاهش دهد. در شرایطی که هزینه سوخت، تعمیر خودرو و حمل و نقل روزانه سهمی از درآمد خانواده ها را به خود اختصاص می دهد، دوچرخه سواری برای مسیرهای کوتاه می تواند انتخابی اقتصادی باشد. کاهش وابستگی به خودرو همچنین می تواند بخشی از هزینه های تحمیل شده بر شهر، از جمله هزینه های ناشی از آلودگی، تصادفات و ازدحام ترافیکی را محدود کند. با این حال، گسترش فرهنگ دوچرخه سواری تنها با توصیه های تبلیغاتی محقق نمی شود. نمی توان از شهروندان انتظار داشت در خیابان هایی که فضای کافی و ایمن برای دوچرخه ندارند، خودروها با سرعت بالا حرکت می کنند و پیوستگی مسیرهای دوچرخه سواری رعایت نشده است، دوچرخه را به عنوان وسیله اصلی رفت و آمد انتخاب کنند.
ایمنی، نخستین شرط توسعه این فرهنگ است. ایجاد مسیرهای اختصاصی و متصل، نصب علائم مناسب، تامین روشنایی، طراحی تقاطع های ایمن و پیش بینی محل های مطمئن برای پارک دوچرخه، از اقداماتی است که مدیریت شهری باید در اولویت قرار دهد. در کنار زیرساخت ها، تغییر نگرش اجتماعی نیز اهمیت فراوانی دارد. در برخی محیط های شهری، استفاده از دوچرخه برای رفت و آمد روزانه هنوز با برداشت هایی مانند ناتوانی مالی یا فقدان جایگاه اجتماعی همراه است؛ حال آنکه در بسیاری از شهرهای پیشرو، دوچرخه سواری بخشی از سبک زندگی مدرن، مسئولانه و سازگار با محیط زیست محسوب می شود. ضروری است این تصور اصلاح شود و استفاده از دوچرخه نه به عنوان انتخابی از سر اجبار، بلکه به عنوان رفتاری آگاهانه و ارزشمند معرفی شود.
مدارس، دانشگاه ها، رسانه ها، سازمان های دولتی و بخش خصوصی می توانند در این مسیر نقش آفرینی کنند. برگزاری پویش های شهری، تشویق کارکنان به استفاده از دوچرخه در مسیرهای کوتاه، توسعه سامانه های اشتراک دوچرخه و فراهم کردن امکان حمل دوچرخه در کنار حمل و نقل عمومی، از جمله اقداماتی است که می تواند استفاده از این وسیله را آسان تر کند. همچنین لازم است برنامه ریزی شهری به گونه ای باشد که محل سکونت، مراکز خرید، ایستگاه های حمل و نقل عمومی و مراکز خدماتی از طریق مسیرهای ایمن و قابل دسترس به یکدیگر متصل شوند. نکته مهم آن است که فرهنگ دوچرخه سواری نباید به گروه خاصی از شهروندان محدود بماند. زنان، سالمندان، دانش آموزان و افراد دارای نیازهای متفاوت باید در طراحی سیاست های شهری مورد توجه قرار گیرند. مسیرهای امن، دسترسی آسان و احترام متقابل میان رانندگان، دوچرخه سواران و عابران پیاده، پیش شرط شکل گیری شهری هستند که در آن همه شهروندان بتوانند با آسودگی بیشتری رفت و آمد کنند.
در نهایت به این نکته اشاره کنیم که گسترش دوچرخه سواری را باید بخشی از سیاست کلان مدیریت شهری دانست؛ سیاستی که هدف آن تنها کاهش ترافیک نیست، بلکه بازگرداندن کیفیت زندگی به شهرهاست. شهری که در آن مردم بتوانند بدون وابستگی دائمی به خودرو، با هزینه کمتر، سلامت بیشتر و دغدغه زیست محیطی پایین تر جابه جا شوند، شهری انسانی تر و پایدارتر خواهد بود. فرهنگسازی برای غلبه بر آلودگی های زیست محیطی در کلانشهرها ضروری است.
یادداشت: سعیدرضا امیرآبادی
دیدگاه