
امروزه جوان ایرانی در یک «تنگنای هویتی» گیر افتاده است؛ زیرا ارزشهای سنتی و فرهنگی خانوادهای بزرگشده که با دنیای دیجیتال و جهانی او همخوانی ندارد! نسلی که بهطور فزایندهای احساس میکند «نمیداند کیست»، «فرهنگش چیست» و «جایگاهش کجاست». مسئله این است نسل جوان ایرانی در موقعیتی پارادوکسال ایستاده است، از یک سو در جهان بدون مرزی بزرگ میشود که فرهنگها را در هم آمیخته، و از سوی دیگر در فضایی زیسته که پیامهای متناقض درباره «خوب بودن»، «موفق بودن»، با «ایمان بودن» و «ایرانی بودن» را به او تحمیل کرده است. نتیجه، پدیدهای است که میتوان آن را «هویتِ معلق» نامید.
بسیاری از جوانان ایرانی نه سنت را کاملاً پذیرفتهاند، نه مدرنیته را کاملاً درک کردهاند، و نه توانستهاند ترکیبی منسجم از این دو بسازند! جمله «نمیدانم مهاجرت میکنم یا در ایران میمانم؟»، «نمیدانم فرهنگ ایران بهتر است یا فرهنگ غربی؟»، «نمیدانم اینجا میتوانم بهتر موفق بشوم یا خارج از کشور؟»، «نمیدانم ازدواج سنتی بهتر است یا ازدواج مدرن؟»، که در بیان بسیاری از جوانان شنیده میشود، نشانه یک خلأ روانی واقعی است (نه یک شکایت سطحی). این خلأ، همان چیزی است که اریکسون آن را «سردرگمی هویت» مینامد.
هویت «پل ارتباطی میان گذشته و آینده فرد» است. نوجوان باید بتواند میان آنچه به او داده شده (سنت، خانواده، دین، ملیت) و آنچه میخواهد باشد (آرمانها، استعدادها، انتخابها) پیوندی معنادار برقرار کند! اگر این پل فرو بریزد، فرد دچار پراکندگی هویت میشود: احساس پوچی، بیمعنایی و ناتوانی در تعهد میکند.
جوان ایرانی وقتی احساس میکند «گروه ملیاش» در نظر دیگران (و حتی در نظر خودش) ارزش مثبت کافی ندارد، یا ملیگرایی شکننده و یا به همنوایی با گروه برتر خیالی (ایدهآلسازی غرب) میپردازد که هر دو روی یک سکه هویت ناپایدارند.
اما واقعیت این است که ما «بیریشه و بیهویت» نیستیم، ما مردم و سرزمین ایران هستیم، تمدن فرهنگی و سرزمینی ایران با قدمتی بیهمتا، میراثی درخشان از افتخارات بزرگ، غنی از ادبیاتی که در تمام ادبیاتهای جهان دارد، تا نبوغ مهندسی و معماری در بناهای ماندگار مانند تختجمشید، مسجدها و پلهای باشکوه، تا پیشگامی در علوم پایه، پزشکی، ریاضی و اخترشناسی که راه را برای جهان گشود. این تمدن، مهد علم و دانش بشری است، اندیشههای فلسفی عمیق، شاهکارهای ادبیات که جهانی را مسحور کرده و نظامهای اداری و اجتماعی پیچیدهای بود که مدیریت امپراتوریهای پهناور را میسر ساخت و شکوهی که نشان از قدرت خلاقیت، نظم و هوش سرشار انسان ایرانی در گذر قرنها دارد.
داود سعادتکیش ـ کارشناس ارشد روانشناسی


دیدگاه