
اقتصادآینده ـ در فهرست قیمت ۲۷ آبان کویرتایر که در رسانهها منتشر شد، بهای دو حلقه از یکی از مدلهای ۱۳ اینچی، ۹ میلیون و ۶۲۰ هزار تومان بود. برای خریدار، این عدد تازه اول حساب است. باید بداند کدام فروشگاه دو حلقه از همان مدل دارد، تا چه ساعتی میتواند آن را تحویل بگیرد و بعد از خرید، برای نصب چقدر کنار بگذارد.
تهران از ابتدای آبان محل اجرای آزمایشی طرح عرضه مستقیم لاستیک و روغن موتور بوده و ۳۰۰ نقطه برای آن در نظر گرفته شده است. اکنون که آبان به پایان میرسد، میتوان طرح را از پشت فرمان نگاه کرد؛ رانندهای که صبح برای خرید یک جفت لاستیک بیرون میرود، با چه خرجی و پس از چند ساعت به کارش برمیگردد؟
عدد ۳۰۰ مقیاس برنامه را نشان میدهد. در خبرهای شروع طرح هم تصریح شده بود که واحدهای منتخب با تکمیل تأمین به شبکه عرضه میپیوندند. اهمیت این قید برای کسی روشن میشود که نشانی یک فروشگاه را پیدا کرده، اما از موجودی آن خبر ندارد. لاستیک کالایی نیست که راننده بتواند در نبود مدل موردنیازش، به سادگی یکی دیگر را بردارد. ممکن است فروشگاهی چند ردیف تایر برای فروش داشته باشد و پاسخ آن به صاحب یک خودروی مشخص، همچنان منفی باشد. ایسنا نیز در گزارش میدانی خود از بازار تهران، تأمین بعضی اندازههای پرتقاضا را از مسائل باقیمانده در جریان اجرای طرح برشمرده است.
اختلافی که از روی دیواره لاستیک خوانده میشود
حتی تعبیر آشنای «لاستیک سیزده» برای قیمت گرفتن کافی نیست. در همان فهرست ۲۷ آبان، دو حلقه کویرتایر با مشخصات ۶۵/۱۶۵ و رینگ ۱۳ اینچ، ۹ میلیون و ۶۲۰ هزار تومان قیمت داشت. بهای یک جفت دیگر از همین برند، با مشخصات ۷۰/۱۷۵ و رینگ ۱۳ اینچ، ۱۱ میلیون و ۴۸ هزار تومان درج شده بود. فاصله این دو عدد یک میلیون و ۴۲۸ هزار تومان است. هر دو قیمت میتوانند درست باشند و هیچکدام هم به تنهایی پاسخ پرسش «لاستیک سیزده چند؟» نباشند. این ارقام به دو محصول متفاوت در یک فهرست تاریخدار تعلق دارند و به معنای تأیید موجودی یا قیمت فروش امروز یک مغازه معین نیستند.
همین جزئیات در قضاوت درباره نرخ آزاد و مصوب تعیینکنندهاند. اگر قیمت یک حلقه در آگهی اینترنتی با بهای دو حلقه در فروشگاه مقایسه شود، اختلاف بزرگی روی کاغذ پدید میآید که در معامله وجود ندارد. مقایسه معتبر از جایی شروع میشود که نام سازنده، مدل، اندازه کامل، تعداد حلقه و تاریخ تولید روشن باشد. آن وقت میتوان از دو فروشنده بهای همان کالا را در یک روز پرسید. برای خانوادهای که باید نزدیک ده میلیون تومان نقد کنار بگذارد، پاسخ روشن به این چند سؤال ارزش بیشتری از جدولی دارد که دهها عدد را زیر عنوان کلی «قیمت لاستیک خودرو» ردیف کرده است.
چند ساعت از روز راننده میرود؟
رانندهای که با خودروی شخصی مسافر جابهجا میکند، خرید لاستیک را از دو جیب میپردازد. از یکی پول کالا بیرون میآید و از دیگری درآمد ساعتی که خودرو در مسیر فروشگاه یا در انتظار تحویل بوده است. اگر نشانی مرکز عرضه دقیق باشد و فروشنده پیش از مراجعه، موجودی دو حلقه را تأیید کند، راننده میتواند خرید را به فاصله میان دو نوبت کار موکول کند. اگر ناچار شود از یک سر شهر به سر دیگر برود و دست خالی برگردد، تخفیفی که برایش در نظر گرفتهاند هنوز به دستش نرسیده، اما بخشی از درآمد روزانهاش از دست رفته است. این هزینه در حساب فروشگاه ثبت نمیشود و برای راننده کاملاً واقعی است.
طرف دیگر این معامله، خردهفروشی است که باید پاسخگوی مشتری باشد. اگر از یک اندازه، تقاضای بیشتری به مغازه برسد و محموله بعدی عمدتاً شامل اندازههای دیگر باشد، قفسه پر و مشتری ناراضی میتوانند همزمان واقعیت داشته باشند. شمارش تعداد حلقههای توزیعشده در کل شهر این تفاوت را نشان نمیدهد. ثبت فروش به تفکیک اندازه و محله، همراه با تعداد درخواستهایی که بیپاسخ ماندهاند، به توزیعکننده میگوید محموله بعدی را به کجا بفرستد. چنین اطلاعاتی برای خود مغازهدار هم ارزش دارد. او میتواند به مشتری بگوید چه روزی برگردد و از وعدهای که عمل کردن به آن در اختیارش نیست پرهیز کند.
از پیشخوان تا آپاراتی
قیمت نهایی خرید یک جفت لاستیک با خرج نصب آن نیز دو حساب جدا دارد. ممکن است یک فروشگاه فقط کالا را تحویل دهد و فروشگاه دیگر امکان نصب و بالانس را در همان محل فراهم کند. طبیعی است که کار تعمیرکار اجرت داشته باشد. مشتری زمانی میتواند میان این دو پیشنهاد انتخاب کند که پیش از باز شدن چرخها، بهای دو حلقه و مبلغ هر خدمت را بداند. اگر تعویض والف هم پیشنهاد میشود، دانستن دلیل و هزینهاش به راننده فرصت تصمیم میدهد. با این تفکیک، هم دستمزد کسی که کار را انجام داده روشن میماند و هم میتوان سنجید خود لاستیک به چه قیمتی فروخته شده است.
در پایان نخستین ماه اجرای آزمایشی، مسئولان طرح میتوانند به جای تکرار تعداد مراکز، نتیجه را با تجربه یک خرید توضیح دهند. برای نمونه، در یک هفته چند تقاضا برای دو حلقه از یک اندازه پرمصرف ثبت شده، چند راننده همان روز لاستیک را تحویل گرفتهاند و بقیه چقدر منتظر ماندهاند؟ انتشار همین اطلاعات برای چند اندازه رایج، هم نقاط موفق شبکه را معلوم میکند و هم محلههایی را که به تأمین بیشتری نیاز دارند. برای راننده، ثمره طرح همان روزی پیداست که بتواند پیش از ترک خانه، نشانی فروشگاه، موجودی یک جفت لاستیک مناسب و مبلغ خرید را بداند و پس از نصب، با همان حسابی که کرده بود به خیابان برگردد.
علی عربی


دیدگاه